PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O KRAJU

Słowacja postrzegana jest na ogół jako kraj wybitnie górzysty - w rzeczywistości góry i wyżyny zajmują ok. 60% powierzchni, dominując jedynie w północnej i środkowej części państwa. Pozostałe 40% obszaru stanowią niziny (leżące na południu kraju i intensywnie wykorzystywane rolniczo Zahorie, Nizina Naddunajska i Nizina Wschodniosłowacka). Znajdujące się na Słowacji pasma górskie stanowią część olbrzymiego łuku Karpat, które dzisiejszy wygląd zawdzięczają lokalnym lodowcom. Zdecydowana większość powierzchni Słowacji (96%) należy do zlewiska Morza Czarnego. Największą rzeką jest Dunaj, na odcinku ok. 150 km stanowiący granicę z Węgrami. Cechą północno-słowackiej przyrody jest charakterystyczna dla górzystych terenów piętrowość - zróżnicowanie roślinne wynikające z odmiennych warunków klimatycznych panujących na poszczególnych wysokościach.

ZABYTKI

Zabytki kultury "wysokiej" i ludowej są jednymi z największych atrakcji północnej Słowacji. Dzieł sztuki romańskiej na północy kraju- ze względu na jego późne zasiedlenie - nie zachowało się wiele. Najwspanialszym zabytkiem tego okresu jest późnoromański kościół w Kapitule Spiskiej z lat 1245-75. Innym cennym zabytkiem jest rotunda (kaplica na planie koła) św. Andrzeja na zamku w Kremnicy (pierwotnie św. Michała), z 1. poł. XIII w. Należy ona do grupy tzw. karnerów, rozpowszechnionych zwłaszcza w Austrii, Czechach i Słowenii niewielkich, okrągłych, dwupoziomowych kaplic cmentarnych. Okresem niezwykłego rozkwitu sztuk w północnej Słowacji był gotyk. Do najlepiej zachowanych należą kościoły z zespołami malowideł ściennych w Necpalach w Turcu, w Martinčku, Smrečanach i Ludrovej-Kútach w Liptowie czy w Wielkiej Łomnicy, Dravcach i Žehrze na Spiszu. Arcydziełami na skalę europejską są jednak przede wszystkim wielkie kościoły parafialne w dużych, bogatych miastach, powstające nieraz przez wiele lat.
Pamiątkami epoki średniowiecza są także malownicze ruiny zamków, np. Zamek w Starej Lubowli. W epoce baroku nie wykształciły się jakieś specyficzne północnosłowackie cechy. Najbardziej oryginalnymi zabytkami z tej epoki są jednak arcydzieła architektury drewnianej: tzw. kościoły artykularne i cerkwie greckokatolickie. Z pięciu zachowanych kościołów artykularnych, cztery znajdują się w północnej Słowacji: w Kieżmarku na Spiszu, w Leštinach i Istebném na Orawie i Svätým Krížu w Liptowie.
XIX w. to okres panowania stylów historyzujących, czyli nawiązujących do architektury wcześniejszych epok: klasycystycznego (w którym wznoszono zwłaszcza najbardziej reprezentacyjne budynki miejskie, np. pałac żupny w Lewoczy z lat 1805-31), neogotyckiego (używanego do rekonstrukcji form średniowiecznych kościołów - neogotyckie są m.in. wieże kościołów św. Idziego w Bardiowie, św. Mikołaja w Preszowie czy Wniebowzięcia NMP w Spiskiej Nowej Wsi - oraz podczas przebudowywania rezydencji w duchu romantycznym (np. zamek w Bojnicach), neorenesansowego (typowego dla kamienic mieszczańskich) i neobarokowego.
Specyficzna architektura miejscowości uzdrowiskowych, zwłaszcza tych położonych u podnóży Tatr czy w Bardejovskich Kúpelach, o bogato ukształtowanej bryle, z licznymi werandami i gankami i z licznymi motywami dekoracyjnymi wykonanymi w drewnie, nawiązuje do wzorów szwajcarskich i tyrolskich kurortów alpejskich. Pośród dzieł nowoczesnej architektury warto zwracać uwagę na budynki uzdrowiskowe, bardzo umiejętnie wkomponowane w krajobraz, jak np. dom kąpielowy Zielona Żaba w Trenczyńskich Cieplicach projektu Bohuslava Fuchsa z lat 1935-36 czy powojenne budynki sanatorium w Lúčkach w Liptowie. Wyrazistą, fascynującą formę mają także budynki będące siedzibami instytucji kulturalnych: Galerii MIRO w Sninie czy Muzeum im. Andy Warhola w Medzilaborcach.
Zabytki kultury ludowej można dziś zobaczyć przede wszystkim w skansenach. Znajdują się one między innymi w Vychylovce w Kisucach, w Martinie, Zubercu na Orawie, Pribylinie w Liptowie, Starej Lubowli, Bardejovskich Kúpelach, Svidníku i Humennem. Zespoły tradycyjnego budownictwa można zobaczyć także w wielu wsiach. Do najcenniejszych i najbardziej malowniczych należą domy w Čičmanach w Górach Strażowskich, w Dolinie Španiej koło Bańskiej Bystrzycy, w Podbieli na Orawie i Vlkolíncu pod Rużomberkiem w Liptowie oraz w Ździarze i Osturni na Spiszu. Są to chaty wykonane z długich pni drzew iglastych - powszechnego górskiego budulca - o konstrukcji zrębowej, w której kolejne bale leżą poziomo równolegle do siebie jedne na drugich, co można porównać do wznoszonej z zapałek studni.
Najcenniejsze zabytki kultury i przyrody słowackiej zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Na obszarze Słowacji Północnej są to: zespół tradycyjnych chat ludowych w Vlkolíncu pod Rużomberkiem, kompleks Zamku Spiskiego i Spiskiej Kapituły (wraz z kościołem we wsi Žehra) oraz zabytkowe centrum Bardiowa.

---

SŁOWACJA PÓŁNOCNO-ZACHODNIA

W Słowacji Północno-Zachodniej aż roi się od ciekawych miejsc będących świadkami bogatej przeszłości regionu. Znajdują się tu dwa z trzech głównych środkowosłowackich miast górniczych: Bańska Bystrzyca (Banská Bystrica) i Kremnica, ze wspaniałymi zabytkami i niepowtarzalną atmosferą. Równie interesujące są także takie ośrodki miejskie, jak Trenczyn (Treňcín), Zwoleń (Zvolen) czy Żylina (Žilina). Ta część Słowacji to kraina fascynujących zamków, bowiem obok warowni miejskich we wspomnianych miastach - na czele z olbrzymim zamkiem trenczyńskim i rezydencją królewską w Zwoleniu - wznoszą się tu posępne ruiny umiejscowione na skalistych szczytach: w Turcu - Zamek Blatnicki i Zamek Sklabinski , wzdłuż doliny Wagu - Stary Zamek , Zamek Strečno i Zamek Powaski oraz Zamek Lietava na południe od Żyliny. Wiele ciekawych atrakcji czeka na turystów zainteresowanych kulturą ludową - znakomicie zachowane przykłady tradycyjnego budownictwa znajdziemy we wsiach w Górach Strażowskich (Strážovské vrchy), np. w Čičmanach słynnych daleko poza granicami Słowacji oraz w dolinach u stóp Jaworników (Javorniky). Urokliwie położony skansen w Vychylovce oferuje ponadto możliwość przejażdżki wąskotorową zabytkową kolejką leśną. Jest to także raj dla miłośników kąpieli termalnych - Rajec, Rajeckie Cieplice (Rajecké Teplice), Turczańskie Cieplice (Turčianske Teplice), Kremnica, Bojnice i Trenczyńskie Cieplice (Trenčínské Teplice) należą do najsłynniejszych słowackich uzdrowisk. No i oczywiście są tu przepiękne góry, oferujące zarówno możliwości długich, wielodniowych wycieczek pokrytymi halami grzbietami, jak i krótszych wypadów w efektowne, skaliste dolinki.

BAŃSKA BYSTRZYCA (Banská Bystrica)

Miedziana Bystrzyca, srebrna Szczawnica i złota Kremnica - spośród tych trzech środkowosłowackich miast górniczych właśnie Bańska Bystrzyca doszła do największego znaczenia i bogactw. Ich świadectwem są wspaniałe zabytki, nie tylko dokumentujące przeszłość, ale wciąż oddziałujące swoją urodą. Dodawszy do tego niezapomnianą atmosferę miasta akademickiego i kulturalnego trzeba wyraźnie stwierdzić: tutaj po prostu trzeba przyjechać!
Centralnym punktem miasta jest owalnicowy rynek. Obiektem zwracającym największą uwagę na nim jest zbudowana w 1552 r. wieża zegarowa. Spośród kamienic na szczególną uwagę zasługuje bogato zdobiony Dom Turzonów, w którym mieście się Muzeum Środkowosłowackie. Z rynkiem sąsiaduje od północy kompleks grodu miejskiego. Jego najstarszym elementem jest romański kościół Wniebowzięcia NMP z XIII w. W Bańskiej Bystrzycy można również zwiedzić obserwatorium astronomiczne.
Kilka atrakcji czeka na turystów w okolicach Bańskiej Bystrzycy. Na wschód, przy drodze prowadzącej do Turczańskich Cieplic, znajduje się jedna z największych atrakcji regionu: Jaskinia Harmaniecka. Jest to jedna z najpiękniejszych słowackich jaskiń, w której wąskie, kręte korytarze oddzielają obszerne komory, a bogactwo fantazyjnych form naciekowych sprawia imponujące wrażenie. Między Bańską Bystrzycą a Zwoleniem leży wieś Hronsek, gdzie znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków architekury drewnianej na Słowacji - jeden z pięciu zachowanych tzw. kościółów artykularnych.

CZADCA (Čadca)

Miasto, położone pomiędzy grzbietami Jaworników i Beskidu Kisuckiego, u ujścia Czernianki (Číerňanka) do Kisucy (Kysuca), jest centrum administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym regionu zwanego Kisuce, położonego przy granicy z Polską.
W pobliżu Czadcy, na stokach najwyższego szczytu Beskidów Kisuckich, pogranicznej Wielkiej Raczy, urządzony został duży ośrodek narciarsko-turystyczny Snow Paradise Oščadnica-Vel?ká Rača - jeden z najnowocześniejszych i najchętniej odwiedzanych na Słowacji. Ma on w swojej ofercie również wiele letnich atrakcji, zgrupowanych w parku rozrywki Sun Paradise : zawieszoną kilka metrów nad ziemią kolejkę szynową Alpincoaster - 1300-metrowej długości tor zjazdowy z licznymi zakrętami; tzw. Monkey Way: przejście 276-metrową trasą po linach i mostkach wiszących 2-4 m nad ziemią, także z wersją dziecięcą, dużo prostszą i z mostkami kilkadziesiąt cm nad ziemią; trampoliny, na których - będąc przymocowanym na gumowych szelkach - można skakać na wysokość do 7 m; zjazdy na rowerach górskich, hulajnogach oraz tzw. Mountain Boardach - deskach zaopatrzonych w kółka; oraz ścianę wspinaczkową.
Pragnącym bardziej aktywnego wypoczynku warto polecić wyjście na odsłonięty, widokowy szczyt Wielkiej Raczy.

KREMNICA

Miasto, którego historia ściśle wiąże się z tutejszymi pokładami szlachetnych metali, a wśród nich najbardziej od wieków oddziałującego na ludzką wyobraźnię - złota.
Najcenniejsze zabytki Kremnicy usytuowane są na wzgórzu ponad centrum miasta i tworzą zwarty kompleks zabudowań zamkowych. Najważniejszym obiektem jest gotycki kościół św. Katarzyny z XV w., znacznie przebudowany w XIX w. Natomiast najważniejszą świecką budowlą w kompleksie jest dawny ratusz z XIV w., przebudowany na początku XV i w XVI w., w którym obecnie prezentowane są barokowe rzeźby pochodzące z kościołów w Kremnicy. Cały kompleks otoczony jest murami obronnymi z basztami.
Centrum dolnego miasta stanowi usytuowany na zboczu rynek. W jego dolnej części wznosi się wspaniała, bogato rzeźbiona kolumna z figurą Trójcy Świętej.
W Kremnicy znajduje się także niewielkie kąpielisko termalne, umiejscowione na południe od centrum. Na zachód od Kremnicy rozciągają się silnie zalesione Góry Kremnickie (Kremnické vrchy) z najwyższym szczytem Flochová (1317 m n.p.m.). Krajobraz centralnej części pasma urozmaicają niewielkie skałki utworzone ze skał pochodzenia wulkanicznego. Ciekawostką turystyczną jest stary tunel górniczy, którym można przejść... pod przełęczą Sedlo Tunel.

MARTIN

Sporo jest tutaj ciekawych muzeów, między innymi Muzeum Etnograficzne, gdzie na trzech ekspozycjach ("Człowiek i ziemia", "Człowiek i materiał" oraz "Człowiek i ubiór") prezentowana jest kultura ludowa Słowacji. Ozdobą jest największy na świecie zbiór strojów ludowych z terenu Czech i Słowacji, zaś jego rodzynkiem ekspozycja poświęcona ludowej magii miłosnej.
Na przedmieściach Martina, w dzielnicy Jahodnicke háje, znajduje się chyba najciekawsza jego atrakcja - Muzeum Wsi Słowackiej, będące największym skansenem na terytorium Słowacji.
Na wschód od Martina wznoszą się ruiny wspaniałego niegdyś Zamku Sklabińskiego.

PRIEVIDZA I BOJNICE

Magnesem przyciągającym turystów do tych miejscowości są: wspaniały, bajkowy zamek oraz słynne kąpielisko. Obecnie zamek jest siedzibą oddziału Słowackiego Muzeum Narodowego. W jego ramach prezentowane są zabytkowe, olśniewające przepychem i wyrafinowaniem wnętrza zamkowe ze stylowymi meblami i bogatymi dziełami sztuki. W skale wzgórza zamkowego, znajduje się niewielka jaskinia z ciekawą szatą naciekową. U podnóża zamku rozciągały się niegdyś rozległe ogrody, w których części położone jest najstarsze na Słowacji ZOO.
Atrakcją Bojnic są tutejsze baseny termalne. Wokół basenów rozmieszczone są place zabaw dla dzieci, polanki do opalania i punkty gastronomiczne. W pobliżu kąpieliska znajduje się starannie utrzymany park zdrojowy z budynkami sanatoryjnymi.
W maju w Prievidzy organizowane są miejscowe targi, tzw. Uliczka Rzemiosł. Na przełomie kwietnia i maja na bojnickim zamku odbywa się Międzynarodowy Festiwal Duchów i Straszydeł.

RAJEC

Największą obecnie atrakcją Rajca jest tutejsze kąpielisko termalne. W dużym, nowoczesnym kompleksie Veroniká znajdziemy basen pływacki, 2 baseny wypoczynkowe, 2 rekreacyjne i 2 dziecięce. Dodatkowymi atrakcjami są liczne zjeżdżalnie. Dokoła basenów rozmieszczono boiska sportowe, place zabaw dla dzieci, restauracje, bary, kawiarnie i dyskoteki.
Kilka kilometrów na północ od Rajca znajduje się kolejne uzdrowisko, uroczo położone u stóp wapiennych skał: Rajeckie Cieplice. Po kąpielach możemy zrobić sobie krótką przechadzkę w masyw Skałek (Skalky), gdzie znajdziemy liczne znakowane ścieżki spacerowe, lub możemy podjechać 3 km w stronę Żyliny, ku Słonecznym Skałom (Slnečné skaly), gdzie tuż przy drodze wznoszą się skalne iglice, baszty i ściany.

TRENCZYN (Trenčín)

Trenczyn to starodawne rzymskie Laugaricio - jedno z najbardziej na północ położonych obozowisk cesarskich legionistów, od tamtego czasu praktycznie nieprzerwanie będące głównym ośrodkiem tych terenów. Nad miastem góruje olbrzymi Zamek Trenczyński - jeden z najpotężniejszych w Europie Środkowej, a na Słowacji ustępujący wielkością jedynie Zamkowi Spiskiemu. Obecnie przestrzenie zamkowe służą Muzeum Trenczyńskiemu, w którym zobaczyć możemy ekspozycję broni pochodzącej z okresu od XIII do XIX w.
Na północny wschód od Trenczyna, w Górach Strażowskich, leży jedno z bardziej znanych Słowackich uzdrowisk: Trenczyńskie Cieplice. Znajduje się tutaj Most Sławy, na którym umieszczone są tabliczki z nazwiskami słynnych postaci świata filmu (wśród nich Daniela Olbrychskiego i Jerzego Stuhra).

ZWOLEŃ (Zvolen)

Najważniejszym zabytkiem miasta jest zamek, usytuowany u wylotu głównego placu. Niezwykłą cechą, wyróżniającą go spośród innych górnowęgierskich zamków tej epoki, jest jego regularność nawiązująca do wzorów włoskich rezydencji.
W Zwoleniu warto także podejść do miejscowego ogrodu botanicznego i arboretum. Zachwycić można się tu bogactwem gatunków szlachetnych róż. Interesująca jest również kolekcja kaktusów z Ameryki Środkowej i Południowej.

TRASY ROWEROWE

Trasa I
Martin - Sučany - Sklabiňa - Belá-Dulice - Necpaly - Blatnica - Mošovce - Turczańskie Cieplice - Martin (ok. 64 km) Trasa wiedzie od stolicy Turca Martina poprzez najciekawsze zabytki regionu położone u stóp Wielkiej Fatry do słynnego uzdrowiska Turczańskie Cieplice.

Trasa II
Bytča - Predmier - Súľovské skaly - Vrchteplá - Manínska tiesňava - Považská Teplá - Považská Bystrica - Považské Podhradie - Bytča (ok. 40 km)

---

ORAWA

Orawa jest krainą położoną po obu stronach granicy z Polską, często mijaną w drodze na Słowację i Węgry. Jednak poza wspaniałym Zamkiem Orawskim i - coraz częściej ostatnio odwiedzanym - kąpieliskiem w Orawicach (Oravice), wciąż jest regionem mało znanym i niezbyt popularnym wśród polskich turystów. Orawa może skusić jednak nie tylko wspaniałymi górami - Tatrami Zachodnimi czy masywem Wielkiego Chocza - odnaleźć tu można wiele ciekawych zabytków, na czele ze wspaniałymi kościołami artykularnymi we wsiach Leštiny i Istebné, pięknymi kasztelami i tradycyjną, drewnianą zabudową w Podbieli. Zabytki budownictwa ludowego podziwiać można również w malowniczo położonym skansenie w Zubercu-Brestovej. Natomiast Jezioro Orawskie przyciąga zarówno amatorów wypoczynku w gwarnych nadwodnych ośrodkach, jak i miłośników przyrody, pragnących w ciszy kontemplować prawdziwe ptasie raje na północnych obrzeżach zalewu.

DOLNY KUBIN (Dolný Kubín)

Stanowi znakomitą bazę wypadową w okoliczne pasma górskie i przyciąga kilkoma ciekawymi muzeami. Będąc w Dolnym Kubinie warto wybrać się na całodzienną wycieczkę w widokowy masyw Kubińskiej Hali.
Na południe od Dolnego Kubina położony jest Wyżny Kubin, który leży u stóp jednej z najbardziej charakterystycznych gór północnej Słowacji - Wielkiego Chocza (Veľký Choč, 1607 m n.p.m.). Osoby o dobrej kondycji mogą pokusić się o zdobycie tej wyniosłej, wybitnie widokowej góry - żeby zobaczyć wspaniałą panoramę trzeba będzie pokonać blisko 1000-metrową różnicę wysokości.
Na północ od dolnego Kubina znajduję się słynny Zamek Orawski. W maju odbywa się tutaj Jarmark Thurzonów, podczas którego można zobaczyć pokazy słowackich rzemieślników.

NAMIESTÓW (Námestovo)

To niewielkie, położone nad Jeziorem Orawskim miasteczko jest głównym centrum turystycznym Górnej Orawy. Stanowi doskonałą bazę wypadową w Beskidy Orawskie oraz w pasmo Magury Orawskiej. W jego okolicach znajduje się kilka kempingów i ośrodków sportów wodnych umożliwiających aktywny wypoczynek nad wodami "Morza Orawskiego".
Z Namiestowa warto także przyjechać do najbardziej na północ położonej słowackiej miejscowości: Orawskiej Półgóry, przede wszystkim dlatego, że jest ona znakomitym punktem wyjścia na najwyższy szczyt Beskidów Zachodnich - leżącą na granicy słowacko-polskiej Babią Górę.

ORAWICE (Oravice)

Jest to jedno z najpopularniejszych wśród polskich turystów słowackich uzdrowisk. Funkcjonują tu dwa kąpieliska termalne: Meander Park Oravice i Termálne kúpalisko Oravice. W pobliżu Orawic znajduje się jeden z efektowniejszych tatrzańskich wąwozów: położona w dolnej części Doliny Juraniowej (Juráňova dolina), kilometrowej długości Cieśniawa (Tiešňavy). Prowadząca przez niego trasa może być doskonałą alternatywą - bądź uzupełnieniem - pobytu w kąpielisku. Znajdziemy tu kilka szlaków turystycznych.

ZUBEREC

Największą atrakcją okolic Zuberca jest położony niezwykle malowniczo nad potokiem Zimna Woda, w przysiółku Zuberec-Brestová skansen - Muzeum Wsi Orawskiej.
Zuberec jest doskonałym punktem wyjścia w głąb Doliny Rohackiej, do malowniczych Stawów Rohackich.

TRASY ROWEROWE

Orawa może przyciągnąć rowerzystów przede wszystkim różnorodnością tutejszych tras. Znajdziemy wśród nich zarówno szlaki krajoznawcze, pozwalające zapoznać się z dziedzictwem kulturowym tej krainy, jak i typowo górskie, biegnące dolinami tatrzańskim i choczańskimi, czy też leśnymi ścieżkami pod grzbietami Magury Orawskiej i Beskidu Żywieckiego. A na dodatek mamy drogi wiodące wzdłuż brzegów największego powierzchniowo sztucznego jeziora na Słowacji.

Trasa I
Trzciana - Vitanová - Orawice - Zuberec - Podbiel - Twardoszyn - Trzciana (ok. 54 km)

---

LIPTÓW

Po co przyjeżdżać do Liptowa? Przede wszystkim dla tutejszych gór i niesamowitego piękna krajobrazu, dla wyniosłych grzbietów Zachodnich i Niżnych Tatr, Gór Choczańskich i Wielkiej Fatry. Warto spenetrować także leżące u podnóża gór miejscowości - niemal w każdej z nich znajdują się zabytki dokumentujące historię i kulturę tej położonej "w cieniu Tatr" krainy.

LIPTOWSKI HRADEK (Liptovský Hrádok)

Najważniejszym zabytkiem miasta są pozostałości tzw. Nowego Zamku Liptowskiego. Na zachód od miasta, przy drodze do Liptowskiego Mikułasza, leży uzdrowisko Liptowski Jan. Znajduje się tu kąpielisko termalne. Wokół basenów rozsiane są polanki do wypoczynku i opalania.
Jedną z atrakcji rekreacyjno-sportowych okolic Liptowskiego Hradka jest 10-kilometrowy spływ Wagiem na pontonach, rozpoczynający się we wsi Kráľova Lehota, a kończący w miejscowości Uhorská Ves.

LIPTOWSKI MIKUŁASZ (Liptovský Mikuláš)

Jest to stolica Liptowa, jego główne centrum gospodarcze i kulturalne. Otoczone wspaniałymi górami miasto to także ważny ośrodek ruchu turystycznego. W maju odbywają się tu: międzynarodowy festiwal gastronomiczny zwany GastroLiptów oraz Festiwal Sera i Bryndzy.
Największą atrakcją okolic Liptowskiego Mikułasza jest słynna z niesamowitej urody Dolina Demianowska. Blisko wylotu doliny znajduje się Demianowska Jaskinia Lodowa długości 1750 m. W górnej części doliny, leżącej u podnóża grani Chopoka (2024 m n.p.m.), rozlokowany jest wielki ośrodek narciarsko-turystyczny Jasná Nízke Taty.
Wiele atrakcji związanych z rekreacją i rozrywką znajduje się w pobliżu lokalnej szosy z Liptowskiego Mikułasza przez Zuberec do Podbiela, łączącej Kotlinę Liptowską z Orawą. Jeszcze w granicach administracyjnych Liptowskiego Mikułasza został w 2003 r. otwarty wielki kompleks rekreacyjny - Aquapark Tatralandia. Znajduje się w nim jedenaście basenów termalnych. Nowością 2007 r. jest Wyspa Piratów z Karaibów gdzie znajduje się kryty tropikalny wellness z basenami, Palm Beach z leżakami i barem w stylu hawajskim oraz basen dziecięcy z zamkiem Jumbo i rowem wodnym pełnym niespodzianek. W centrum rekreacyjnym Tatra-Therm-Vital możemy skorzystać z kilku rodzajów sauny oraz specjalistycznych masaży. Obok kompleksu basenów zrekonstruowano osadę z Dzikiego Zachodu - Western City Šiklův mlýn. rzy ośrodku został urządzony kompleks Holiday Village, w którym znajdziemy nocleg w zespołach domków zainscenizowanych na stylowe osady, m.in.: Zatoka Rybacka Liptowska Wioska i Indiańska Osada.

RUŻOMBERK (Ružomberok)

Na południowy zachód od Rużomberka, na stokach Wielkiej Fatry umiejscowione jest duże centrum narciarsko-turystyczne Hrabovo-Malinné, tzw. SKIPARK Ružomberok. Działa tutaj kilka wyciągów narciarskich oraz wyciąg krzesełkowy na szczyt Malinné (1209 m n.p.m.; czynny również latem). Trasa zjazdowa z ośrodka Malinné do Hrabova, długości prawie 4 km, jest najdłuższą na Słowacji. Z grzbietu Malinnégo można natomiast latem zjechać na hulajnodze.
Największą atrakcją tej części Liptowa jest jednak położona w odległości 10 km od Rużomberka miejscowość Beszeniowa. Słynie ona - także wśród polskich turystów - z kompleksu kąpielisk termalnych.

TRASY ROWEROWE

W Liptowie udostępnionych dla turystyki rowerowej jest wiele dolin górskich: w Tatrach - Koprowa, Cicha i Žiarska; w Górach Choczańskich - m.in. Kvačianska i potoku Teplianka; w Niżnych Tatrach - Jánska, Demianowska i ľupčianska; w Wielkiej Fatrze - ľubochnianska. Jedyną ich wadą jest najczęściej konieczność powrotu tą samą trasą. Natomiast z punktu widzenia krajoznawczego bardzo interesująca może być wycieczka wokół sztucznego jeziora Liptovská Mara.

Trasa I
Liptowski Mikułasz - Svätý Kríž - Bobrovník - Liptovský Trnovec- Liptowski Mikułasz (ok. 42 km) Ciekawa widokowo i krajoznawczo, niezbyt forsowna trasa wokół zalewu Liptovská Mara.

---

SPISZ

Pograniczny Spisz to kraina doskonale znana polskim turystom. Rzadko w którym regionie mamy do czynienia z tak harmonijnym połączeniem tak wielu najwyższej klasy zabytków i w tak niesamowitej ilości nagromadzonych cudów natury. Wierzchołki Tatr, przepaściste kaniony Słowackiego Raju i fantastyczne formy skalne Pienin, a obok tego urocze średniowieczne miasteczka, odludne klasztory i dumne zamki świadczą o tym, że piękno przyrody nierozerwalnie stopiło się tutaj z wytworami rąk ludzkich. Symbolem atrakcyjności turystycznej Spisza może być np. widok kościoła św. Władysława w Spiskim Czwartku z przepiękną, gotycką kaplicą na tle majestatycznie rysujących się Tatr. Prawdziwymi skarbami Spisza są miejskie zespoły zabytkowe Lewoczy i Kieżmarku oraz - wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO - Spiskie Podgrodzie z Zamkiem Spiskim i Spiską Kapitułą.

KIEŻMARK (Kežmarok)

Centrum Kieżmarku stanowi zwarty zespół zabytkowy, uznany za rezerwat miejski. Cennym zabytkiem budownictwa sakralnego jest kościół Paulinów. Zamek kieżmarski natomiast został wzniesiony na miejscu wcześniejszego kościoła św. Elżbiety. W okolicy zamku zachowały się fragmenty murów miejskich. Wzmiankowane już w 1368 r., opasywały miasto położone w widłach Popradu i źubicy trójkątem o długości ok. 2 km. Do miasta prowadziły zachowane we fragmentach bramy: Górna (zwana też Lewocką) oraz Dolna (Polska). Na zachód od tej drugiej biegnie długi fragment murów (na tyłach domów położonych przy ul. Starý trh) z Wieżą Garncarską.

LEWOCZA (Levoča)

Najważniejsze niegdyś miasto na Spiszu, zwane "spiską Norymbergą", niezwykłej urody, z mnóstwem wspaniałych zabytków ze znakomitymi dziełami sztuki. Nie można go ominąć, gdyż jest on dla Spisza tym, czym Kraków dla Małopolski czy Wrocław dla Śląska.
Na owalnicowym rynku pośrodku miasta wznosi się najważniejszy zabytek Lewoczy, prawdziwa perła pośród zabytków całej środkowej Europy - budowany przez prawie cały XIV w. kościół św. Jakuba. Wnętrze kościoła św. Jakuba kryje także niezwykle cenne zespoły średniowiecznych malowideł ściennych.
Rynek otoczony jest patrycjuszowskimi kamienicami o bogatych fasadach, w większości powstałymi jeszcze w średniowieczu, później przebudowywanymi i upiększanymi. Pośród nich wyróżnia się renesansowy dom Turzonów, z fantazyjną attyką.

POPRAD

Centralnym punktem miasta jest owalnicowy rynek - dostępny tylko dla ruchu pieszego, otoczony barokowymi i klasycystycznymi domami mieszczańskimi z XVIII i XIX w. Niedaleko rynku ma swoją siedzibę Muzeum Podtatrzańskie. Z kolei sztukę ludową i współczesną Spisza prezentuje Galeria Tatrzańska, umieszczona we wnętrzach starej elektrowni z końca XIX w.
Odmiennego typu atrakcją Popradu jest uroczyście otwarty w lipcu 2004 r. wielki kompleks rekreacyjny - AquaCity Poprad. Można w nim korzystać z gabinetów odnowy biologicznej, sauny, masaży, kąpieli perełkowych, biczów wodnych, znakomicie wyposażonej siłowni, gabinetu krioterapii oraz kilku basenów termalnych z różnymi atrakcjami, do których należą trampoliny, zjeżdżalnie, ciemny tunel z efektami świetlno-laserowymi itp. Poza basenami zewnętrznymi (temp. wody 28-38°C), korzystać można też z basenów krytych.

SŁOWACKI RAJ (Slovenský Raj)

Położony na południe od Spiskiej Nowej Wsi Słowacki Raj jest jednym z najbardziej urokliwych, ale i najczęściej odwiedzanych zakątków Słowacji.
Wszystko, co najpiękniejsze w Słowackim Raju oferuje przejście przełomem Hornadu, który utworzył tutaj kanion o wysokości ścian sięgającej czasem 150 m. Szlak długości 16 km, wiodący wzdłuż ścian skalnego wąwozu, ubezpieczony został żelaznymi mostkami, łańcuchami, klamrami, stopniami i półkami zamocowanymi w skalnych ścianach. Sama trasa - choć widok spienionych wód kilka metrów pod nami czyni mocne wrażenie - nie nastręcza dużych trudności.
Na południowych krańcach Parku Narodowego Słowackiego Raju, tuż za piękną przełomową doliną Hnilca znajduje się jedna z największych atrakcji Słowackiego Krasu - wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO Dobszyńska Jaskinia Lodowa.

SPISKA STARA WIEŚ (Spišská Stará Ves)

Na północny wschód od Spiskiej Starej Wsi, w pobliżu miejscowości Czerwony Klasztor leży najbardziej niezwykły zabytek Pienin, malowniczo położony u wylotu przełomu Dunajca, w cieniu masywu Trzech Koron górującego po drugiej stronie Dunajca, zespół klasztorny, tzw. Czerwony Klasztor. Czerwony Klasztor jest doskonałym punktem wypadowym w słowacką część Pienin. Z Polski do Czerwonego Klasztoru można obecnie łatwo dostać się przerzuconą ponad nurtem Dunajca drewnianą kładką, bądź idąc - lub jadąc rowerem - wzdłuż przełomu Dunajca od przejścia granicznego w Szczawnicy słynną Drogą Pienińską. Bardziej zaawansowanym turystom można zaproponować wycieczkę na widokowy grzbiet Płaśni.
Nie lada atrakcją jest spływ Dunajcem. Jego początek może być zorganizowany w samej Spiskiej Starej Wsi, w przysiółku Majerze (Majere) lub przy Czerwonym Klasztorze, a koniec ma miejsce na przystani koło schroniska Pieniny w Leśnicy, gdzie istnieje możliwość zorganizowania pikniku z tradycyjną muzyką góralską i regionalnymi potrawami.

ZAMEK SPISKI

Zamek Spiski to olbrzymi, dominujący nad całą kotliną kompleks obronny, o powierzchni 4 ha - co stawia go w rzędzie największych kompleksów zamkowych całej Europy. Obecnie jest siedzibą oddziału Muzeum Spiskiego w Lewoczy, a znajdująca się na zamku ekspozycja ukazuje dzieje osadnictwa w rejonie, historię Spiskiego Zamku, średniowieczną broń ręczną i palną oraz ówczesne narzędzia tortur.

STARA LUBOWLA (Stará źubovňa)

Największe atrakcje Starej Lubowli znajdują się poza centrum, na północ od miasta. Jest to przede wszystkim Zamek Lubowelski, dumnie wznoszący się na wysokiej, wapiennej skale. U podnóża wzgórza zamkowego w 1985 r. otwarto skansen, prezentujący architekturę ludową Spisza i Szarysza. Jego najcenniejszym obiektem jest drewniana cerkiew św. Michała z Matysovej z 1833 r. Obok skansenu urządzony został latem 2006 r. Historyczny Obóz Wojskowy, mający charakter późnośredniowiecznego obozu wojskowego i obrazujący życie żołnierzy w XV-XVI w.

WYSOKIE TATRY

Aglomerację Wysokie Tatry - specyficzne "rozproszone miasto" - utworzono w 1999 r. w wyniku administracyjnego połączenia 15 osad leżących u podnóża Tatr, między Tatrzańską Kotliną (Tatranská Kotlina) i Podbańskim (Podbanské). Są to typowe osiedla wczasowo-wypoczynkowe: z charakterystycznym budownictwem uzdrowiskowym wzorowanym na architekturze alpejskich ośrodków w Tyrolu i Szwajcarii, z alejami spacerowymi. Łączy je piękna, widokowa szosa, biegnącą Drogą Wolności wzdłuż południowych zboczy Tatr Wysokich.
Największą tutejszą atrakcją jest bez wątpienia oblegana przez turystów kolejka linowa na szczyt Łomnicy. W Smokowcach zachowało się sporo przykładów XIX-wiecznego budownictwa uzdrowiskowego, w Starym Smokowcu są to: willa Flora, przeniesiona w 1839 r. spod Popradu (obecnie mieści się w niej oddział popradzkiej Galerii Tatrzańskiej; Dom Szwajcarski, wzniesiony z inicjatywy J. G. Reinera w 1865 r.; czy monumentalny, reprezentacyjny hotel Grand z 1904 r., projektu budapesztańskiego architekta Guida Hoepfnera.
Główną atrakcją okolic Wysokich Tatr są - jakżeby inaczej - Tatry Wysokie. Kilka interesujących, niezbyt forsownych tras turystycznych, wiedzie z łatwo dostępnego grzbietu Hrebienoka (dostać się tu można kolejką ze Starego Smokowca, biegnącym równolegle do niej szlakiem zielonym - 45 min lub szosą asfaltową). Ciekawą i obfitującą w atrakcje propozycją jest np. wycieczka do leżącego przy Pięciu Stawach Spiskich schroniska Téryego.

TRASY ROWEROWE

Spisz oferuje niezwykle wiele entuzjastom turystyki rowerowej. Dwa kółka są idealnym sposobem na krajoznawcze poznawanie regionu - praktycznie w każdej miejscowości możemy spotkać ciekawy zabytek: gotycki kościół z cennym wyposażeniem, renesansowy kasztel bądź barokowy pałac. Efektowne trasy prowadzą dolinami Tatr (Mięguszowiecką, Wielicką i Kieżmarską) oraz wzdłuż przełomu Dunajca. Zwiedzanie Spisza na rowerze ułatwia także stosunkowo duża - w porównaniu do innych regionów - liczba wypożyczalni.

Trasa I
Czerwony Klasztor - Wielki Lipnik - Leśnica - Droga Pienińska - Czerwony Klasztor (ok. 24 km)
Trasa łatwa, jednocześnie niezwykle emocjonująca widokowo i cenna krajoznawczo. Doskonała propozycja także na krótki wypad ze Szczawnicy.
Trasa II
Spiska Nowa Wieś - Markušovce - Spišské Vlachy - Spiskie Podgrodzie - Lewocza - Spiski Czwartek - Smižany - Spiska Nowa Wieś (ok. 70 km)

---

SŁOWACJA PÓŁNOCNO - WSCHODNIA

W północno-wschodniej Słowacji znajdziemy wiele interesujących, wiekowych zabytków oraz ciekawych muzeów: obok Bardiowa (ze starówką wpisaną na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO) oraz Preszowa, na uwagę zasługują m.in. Sabinov i Humenné. Dużymi atrakcjami są prężne centra sztuki współczesnej: Muzeum im. Andy?ego Warhola w Medzilaborcach oraz Galeria MIRO w Sninie. Miłośnicy starych zamczysk odnajdą na tutejszych wzgórzach wiele ruin, będących pozostałościami po dumnie wznoszących się średniowiecznych zamkach, strzegących niegdyś północnych granic Węgier. Jeszcze bardziej usatysfakcjonowani powinni być pasjonaci drewnianej architektury cerkiewnej i tradycyjnej kultury rusińskiej. Do wędrówek zapraszają Góry Czerchowskie, Slańskie, Bukowskie i masyw Wyhorlatu, pokryte dziewiczymi, bukowymi lasami. Zaś preferującym mniej aktywne formy spędzania czasu można polecić urokliwe uzdrowisko w Bardejovskich Kúpelach.

BARDIÓW (Bardejov)

Miasto-perełka - ze śliczną starówką, wspaniałymi zabytkami i urokliwymi zakątkami, w 1996 r. zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO - stanowi obowiązkowy punkt w programie wycieczek po północnej Słowacji. Tym bardziej, że sławie zabytków dorównują tutejsze knajpki i restauracje.
Dokoła rynku wznoszą się mury obronne - jedne z najlepiej zachowanych na Słowacji. Monumentalne baszty podziwiać można zwłaszcza po wschodniej stronie rynku.
Na zboczach wzgórza, na wschód od najstarszej części miasta, wznoszą się kapliczki Bardiowskiej Kalwarii, wzniesionej w latach 1863-69 z inicjatywy ks. Edvarda Kacvinskiego.
Około 5 km na północ od Bardiowa leży miejscowość Bardejovské Kúpele - urocze, niewielkie uzdrowisko położone w przepięknej, górskiej dolince.

PRESZÓW (Prešov)

Preszów posiada wspaniałe zabytki, ciekawe muzea, liczne wyższe uczelnie oraz najstarsze na Słowacji obserwatorium i jest miastem, które umiejętnie łączy tradycję ze współczesnością i w którym - podobnie jak w Krakowie czy Wrocławiu - pod historyczną tkanką pulsują nowe prądy kulturalne i artystyczne. Starówka preszowska - uznana za zabytkowy rezerwat miejski - rozciąga się wokół olbrzymiego rynku o układzie owalnicowym. Jego dominantą jest kościół parafialny św. Mikołaja. Cały rynek otaczają bogate domy mieszczańskie, pochodzące od epoki od gotyku po XIX w.
Od marca do maja trwa festiwal - Preszowska Wiosna Muzyczna.
Na północny zachód od Preszowa leży bardzo ważna niegdyś dla tego regionu miejscowość Wielki Szarysz. Na zalesionym szczycie andezytowego, objętego ochroną rezerwatową wzgórza ponad miastem znajdują się pozostałości jednego z najbardziej znaczących niegdyś zamków na Słowacji.
Przy drodze do Koszyc warto natomiast zatrzymać się przy pomniku powstańców z 1831 r. na wzgórzu Furča nad Haniskami - spod którego rozpościera się wspaniały widok na dolinę Torysy i Góry Slańskie. U stóp Gór Slańskich, 27 km od Koszyc, w miejscowości Herľany znajduje się natomiast jedna z największych ciekawostek geologicznych Europy Środkowej - Herlianský gejzír. Jest to jedyny w Europie Środkowej gejzer minerlanej, stosunkowo zimnej (24°C) wody.

SNINA

Snina to miasto zaskakujące pod wieloma względami. Położone w malowniczym krajobrazie wschodniosłowackich gór, jest prężnym ośrodkiem współczesnej kultury. Charakter Sniny znakomicie oddaje centrum miasta, umiejętnie łączące współczesną architekturę z naturalnymi walorami krajobrazu.
Częścią Sniny jest osiedle Sninské Rybníky - ośrodek rekreacyjny, w którym znajduje się zespół trzech basenów kąpielowych, zasilanych wodą z górskiego potoku Bystra oraz dwóch stawów rybnych.
Na północ od Sniny i Stakčína rozciągają się Góry Bukowskie (Bukovské vrchy) - tak nazywane są na Słowacji południowe stoki Bieszczadów. Kulminują one w szczycie Kremenaros (Kremenec, 1221 m n.p.m.), na którym zbiegają się granice Słowacji, Polski i Ukrainy, będąc także najbardziej na wschód wysuniętym punktem Słowacji. Góry Bukowskie pokryte dziewiczymi, bukowymi lasami, stanowiącymi terytoria niedźwiedzia brunatnego, rysia, wilka, czy zachodzącego tu z Polski żubra, ze słabo zaludnionymi dolinami, objęte są ochroną w ramach Parku Narodowego Poloniny. Razem z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym i leżącym po stronie ukraińskiej rezerwatem Stużica, tworzy on Międzynarodowy Rezerwat Biosfery Wschodnie Karpaty.

TRASY ROWEROWE

Słowacja wschodnia to region wymarzony dla miłośników dwóch kółek. W ten sposób najlepiej zwiedzać zabytki położone w małej odległości od większych miast, jak drewniane cerkiewki w pobliżu Svidníka lub miejscowości rozrzucone pomiędzy Bardiowem i Preszowem. Mocniejszym kondycyjnie pasjonatom wycieczek rowerowych można polecić górskie trasy w masywach Gór Czerchowskich i Slańskich lub wielodniowe wypady w bezdroża Górnego Zemplina.

Trasa I
Bardiów - Hervartov - Krivé - (Gaboltov - Frička) - Bardiów (36,5 km, z odgałęzieniem do Gaboltova i Frički 57,5 km)
Trasa zapoznaje z zabytkami sakralnymi okolic Bardiowa.

Trasa II
Preszów - Wielki Szarysz - Sabinov - Przeł. čergov- Hertník - Tročany - Raslavice - Kapušany - Preszów (ok. 70 km)

Trasa III
Svidník - (Dolina Śmierci - Dobroslava) - Ladomirová - (Šemetkovce) - Krajné Čierno - Hunkovce - (Nižný Komárnik - Przeł. Dukielska) - Bodružal - (Príkra) - Miroľa - Stropkov - Svidník (wariant najkrótszy ok. 52 km, najdłuższy ok. 96 km)

Trasa IV
Stakčín - Kalná Roztoka - (Ubľa - Hrabová Roztoka - Ruská Bystrá - Inovce) - Uličské Krivé - Ruský Potok - Topoľa - Stakčin (wariant najkrótszy ok. 50 km, najdłuższy ok. 109 km)

---

Polecamy:

• bezdroza.pl - Księgarnia Podróżnicza, przewodniki, mapy, książki podróżnicze, rozmówki, poradniki, albumy
  
• e-przewodniki.pl - darmowe e-przewodniki po najciekawszych miastach Słowacji: Bańskiej Bystrzycy, Bańskiej Szczawnicy, Liptowskim Mikulaszu, Popradzie, Nitrze i innych
  
• Klub Bezdrożnika - klub sympatyków Bezdroży, dla którego członków księgarnia bezdroza.pl oferuje atrakcyjne zniżki i promocje na zakupy